Bu web site Avrupa Birliği’nin katkılarıyla oluşturulmuştur.
 Bu web sitenin içeriği yalnızca EUROCHAMBRES ve TOBB’un sorumluluğundadır ve AB’nin resmi görüşlerini yansıtmamaktadır.
 ETCF2, EUROCHAMBRES ve TOBB tarafından ortaklaşa uygulanmaktadır.
  Ana Sayfa | Site Ağacı |
 

Türkiye-AB İlişkileri Hakında Bilgiler

1. Katılım müzakereleri süreci

Türkiye ilk olarak 1959 yılında, o zamanki Avrupa Ekonomik Topluluğuna (AET) üyelik başvurusunda bulunmuştur. AET, Türkiye’nin başvurusuna yanıt olarak; Türkiye’nin koşullarının, katılım yönünde ilerleme kaydedilmesine izin verecek duruma gelene kadar bir ortaklığın kurulması önerisinde bulunmuştur. (bkz. Ankara Ortaklık Anlaşması).

1980’lerin başlarında, Türkiye’deki askeri müdahaleden dolayı Türkiye-AET ilişkilerinde bir duraklama olmuştur. 1983 yılında yapılan seçimlerin ardından ilişkiler yeniden kurulmuş ve 1987’de Türkiye tam üyelik başvurusunda bulunmuştur. 1990’da Avrupa Konseyi, Türkiye’nin üyelik başvurusunu kabul etmiştir.

Aralık 1999 Avrupa Konseyi Helsinki Zirvesinde Türkiye resmi olarak aday ülke statüsü kazanmıştır.

Türkiye ile AB arasındaki katılım müzakereleri, topluluk müktesebatının her bir “faslının” analitik olarak incelenmesiyle birlikte (tarama süreci olarak adlandırılır) Ekim 2005’te başlamıştır. Söz konusu tarama sürecinde topluluk müktesebatı Türkiye’ye açıklanmış; değinilmesi gereken, sorun çıkarabilecek alanlar her iki tarafça belirlenmiştir.

Tarama süreci, asıl teknik müzakere sürecinin başlatılmasına temel teşkil etmektedir. Müzakereler; AB Üyesi Devletler ile Türkiye arasında, bakanlar ve elçiler düzeyinde gerçekleşmektedir. Türkiye’nin “topluluk müktesebatını” benimsemesi, uygulaması ve yürürlüğe koymasına ilişkin koşullara ve bunların zamanlaması üzerinde yoğunlaşırlar. Katılım müzakerelerinin yürütülmesi amacıyla topluluk müktesebatı, her biri spesifik bir konuyla ilgili olmak üzere, 35 fasla bölünmüştür.

Katılım müzakerelerinin başlamasından bu yana Bilim ve Araştırma konulu tek bir fasıl açılmış ve Haziran 2006’da geçici olarak kapatılmıştır. Buna ilaveten beş fasılda daha müzakereler başlatılmıştır: İşletme ve Sanayi Politikası (Mart 2007), Mali Kontrol ve İstatistik (Haziran 2007), Şirketler Hukuku ve Fikri mülkiyet hukuku (Haziran 2008).

Aralık 2006’da Türkiye’nin, Ankara Anlaşması Ek Protokolünü Kıbrıs’a uygulayamamasından dolayı Konsey, Türkiye taahhüdünü yerine getirene kadar ilgili sekiz faslın açılmamasına ve hiçbir faslın geçici olarak kapatılmamasına karar vermiştir. Söz konusu sekiz fasıl şunlardır: malların serbest dolaşımı, iş kurma hakkı ve hizmet sunumu serbestisi, mali hizmetler, tarım ve kırsal kalkınma, balıkçılık, taşımacılık politikası, gümrük birliği ve dış ilişkiler.

Bu süreç içerisinde taahhütlere gösterilen bağlılık yakından izlenecek ve herhangi bir fasılda müzakerelerin geçici olarak kapatılması ancak bütün Üye Devletlerin, Türkiye’nin gösterdiği ilerlemeden tatmin olması halinde mümkün olacaktır. Müzakerelerin nihai olarak kapatılması ise sürecin en sonunda gerçekleşecektir.

2. Katılım öncesi stratejisi

Türkiye’yi gelecek üyeliğe hazırlamak amacıyla bir katılım öncesi stratejisi oluşturulmuştur. Söz konusu strateji aşağıdaki çerçeve ve mekanizmalardan oluşmaktadır:

2.1 Ortaklık Anlaşması: AB ile Türkiye arasındaki ilişkilerin yasal çerçevesi

AB ile Türkiye arasındaki akdi ilişki bir Ortaklık Anlaşması ile temsil edilmektedir.

Ankara Ortaklık Anlaşması (“Ankara Anlaşması”) 1963 yılında Türkiye ile o zamanki AET arasında imzalanmıştır. Anlaşma 1 Aralık 1964’te yürürlüğe girmiştir.
Anlaşma özellikle iki tarafı ekonomik ve ticari konularda birbirine yaklaştıracak bir gümrük birliğinin kurulmasını öngörmüştür.

Ortaklık Anlaşması kapsamındaki başlıca kuruluşlar, Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Avrupa Parlamentosunun temsilcileri ile birlikte Ortaklık Konseyi ile Karma Parlamento Komisyonudur. Ortaklık Konseyi, AB Üyesi Devletlerin temsilcileri ile Türk yetkilileri bir araya getirmektedir.

Ortaklık Anlaşması Kasım 1970’de imzalanan bir Ek Protokol ile tamamlanmıştır; Protokolde, Türkiye ile AET arasında dolaşım halinde olan mallar üzerindeki tarife ve kotaların kaldırılmasına ilişkin bir takvim belirlenmiştir.

1995 yılında Türkiye ile AB arasındaki ticari ilişkilere önemli katkısı olan Gümrük Birliği kurulmuştur (6 Mart 1995 tarihli 1/95 sayılı Türkiye – AB Ortaklık Konseyi Kararı). AB ile Türkiye arasındaki Gümrük Birliği, sadece tüm gümrük vergilerinin ve rüsumlarının kaldırılması, taraflar arasında miktara dayalı tüm kısıtlamaların yasaklanması ve üçüncü ülkelere ortak bir gümrük tarifesinin uygulanmasını değil; aynı zamanda Türkiye’nin, fikri mülkiyet hukuku dahil olmak üzere ticaret ve rekabet politikalarını AB’ye uyumlu hale getirmesi gerekliliğini de içermektedir.

2.2 İlerleme raporları

1998 yılından beri Avrupa Komisyonu, Türkiye’nin son on iki ayda kaydettiği ilerlemeyi ve Avrupa Birliğine yakınlaşmaya ne kadar hazır olduğunu, Yıllık İlerleme Raporlarında değerlendirmektedir.

2.3 Katılım ortaklığı belgesi

Katılım Ortaklığı, katılım öncesi stratejisinin kilit özelliklerinden birisidir.

Katılım Ortaklığı Belgesi, tek bir çerçevede, Komisyonun Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne üyelik yolunda kaydettiği ilerleme hakkında düzenlediği ilerleme raporunda belirtilen kısa ve orta vadeli öncelik alanlarını, Türkiye’nin söz konusu öncelikleri uygulamaya koymasına yardımcı olacak mevcut mali araçları ve bu yardımın alınabilmesi için gerekli koşulları ortaya koyar.

Katılım Ortaklığı Belgesi; Konsey tarafından belirlenen ilkeler, ara hedefler ve koşullar üzerine Türkiye ile istişare yapıldıktan sonra Avrupa Komisyonu tarafından teklif edilir.
İlk Katılım Ortaklığı Belgesi 2001 yılında kabul edilmiştir. O zamandan bu yana üç tane Katılım Ortaklığı Belgesi 2003, 2006 ve 2008 yıllarında benimsenmiştir.
Katılım Ortaklığı Belgesinin Türkiye’ye yönelik uygulanması Ortaklık Anlaşması kurumlarınca takip edilir.

2.4. Müktesebatın Kabulü için Ulusal Program

Üyeliğe hazır olmak amacıyla Türkiye’nin, Müktesebatın Kabulü için Ulusal Program (NPAA) hazırlaması gerekmektedir. Bu programda, Katılım Ortaklığı Belgesinde belirlenen önceliklere ve ara hedeflere ulaşılması için bir takvim oluşturulmalıdır.

2008 Katılım Ortaklığı Belgesi çerçevesinde Türkiye’nin, müktesebatın kabulü için yeni bir ulusal program benimsemesi beklenmektedir.

2.5. Katılım öncesi yardım

Türkiye Mali Yardım Aracı kapsamında Türkiye 2001 yılından bu yana AB’den katılım öncesi yardım almaktadır. Fonlar, her yıl için Ulusal Program çerçevesinde yıllık esasta programlanmaktadır. 2007 itibariyle Türkiye Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı (IPA) ndan faydalanabilmektedir (17 Temmuz 2006 tarihli, 1085/2006 Konsey Tüzüğü).

Adı geçen yardımın temel amacı Türkiye’ye, AB üyelik kriterlerini karşılama konusunda yardımcı olmaktır. Türkiye’ye sunulan mali yardım, Katılım Ortaklığı belgesinde belirtilen hedefler ile Müktesebatın Kabulü için Ulusal Programda (NPAA) belirtilen öncelikler çerçevesinde programlanmıştır.

Yıllık Ulusal Program kabul edildikten sonra fonlar, Ankara’da, Maliye Bakanlığı’nın bir parçası olan Merkezi Finans ve İhale Birimi tarafından yönetilir (yerelleşmiş yönetim anlayışı). Yani, Türkiye’de AB fonlarının kullanılmasından Türk hükümeti sorumludur. Ancak Avrupa Komisyonunun, ihale süresince AB prosedürlerine bağlı kalınmasını temin etme yetkisi vardır. Bu nedenle Ankara’daki AK Delegasyonu, herhangi bir ihale başlatılmadan ya da sonuçlanmadan önce Avrupa Komisyonu adına ön onayını sunar.

2007 – 2010 yılları için Türkiye’ye tahsis edilen ortalama yıllık miktarın 2007’de 497 Milyon €’dan 2010’da 653.7 Milyon €’ya arttırılması beklenmektedir.

2.6. Katılım öncesi stratejisi ayrıca şunları içermektedir:

  • AB ile Türkiye arasında sürekli Siyasi Diyalog,
  • AB programlarına (Rekabet Edebilirlik ve Yenilik Programı, 7. Araştırma Çerçeve Programı, Yaşam Boyu Öğrenme Programı, İstihdam ve Sosyal Dayanışma Programı) ve kurumlarına katılım,
  • Uluslararası Finans Kuruluşlarından eş finansman da Türkiye’nin katılım öncesi stratejisinin bir parçasıdır.

3. Önemli Tarihler

Eylül 1959

Türkiye, Avrupa Ekonomik Topluluğu’na (AET) ortak üyelik başvurusunda bulundu.

Eylül 1963

Türkiye’nin AET ile bir Gümrük Birliğine girmesini ve daha sonra nihai üyeliği hedef alan Ankara Ortaklık Anlaşması ve Anlaşmanın ilk mali protokolü imzalandı.

Kasım 1970

Gümrük birliğinin kurulması için uygun zemini hazırlayan Ek Protokol ile ikinci mali protokol Brüksel’de imzalandı.

Şubat 1952

Türkiye’nin NATO’ya tam üyeliği kabul edildi.

Ocak 1973

Gümrük Birliğinin nasıl kurulacağını kapsamlı bir şekilde ortaya koyan Ek Protokol yürürlüğe girdi.

1980’lerin ilk yarısında

12 Eylül 1980 askeri müdahalesinden dolayı Türkiye ile Topluluk arasındaki ilişkiler neredeyse dondu.

Haziran 1980

Ortaklık Konseyi, tüm tarım ürünleri üzerindeki gümrük vergilerini 1987 yılında kadar “sıfır”a indirmeye karar verdi.

Eylül 1986

Türkiye – AET Ortaklık Konseyi toplantısında ortaklık süreci gözden geçirildi.

14 Nisan 1987

Türkiye AET’ye tam üyelik başvurusunda bulundu.

Aralık 1989

Komisyon, Türkiye’nin üyelik başvurusunda bulunabileceğini teyit etti ancak başvurunun değerlendirilmesini erteledi.

Mart 1995

Türkiye – AB Ortaklık Konseyi, 1 Ocak 1996’da yürürlüğe giren Gümrük Birliğine ilişkin anlaşmayı yaptı.

Aralık 1997

Lüksemburg Zirvesinde Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne üye olabileceği ilan edildi.

Aralık 1999

AB Helsinki Konseyinde Türkiye’ye, AB’ye aday ülke statüsü tanındı.

Mart 2001

AB Bakanlar Konseyi ilk AB – Türkiye Katılım Ortaklığı Belgesini kabul etti.

Mart 2001

Türk hükümeti Müktesebatın Kabulü için ilk Ulusal Programını sundu.

Ekim 2004

Komisyon, “Türkiye’nin Üyelik Perspektifine ilişkin Hususlar” konulu raporu ile birlikte “Türkiye’nin Katılıma Doğru İlerleyişine ilişkin Avrupa Komisyonu Tavsiye Belgesi”ni sundu.

17 Aralık 2004

Avrupa Konseyi 3 Ekim 2005 tarihinde Türkiye ile katılım müzakerelerine başlanması kararını aldı.

23 Mayıs 2005

Devlet Bakanı Ali Babacan AB ile yapılacak görüşmelerde baş müzakereci olarak seçildi.

29 Haziran 2005

Türkiye’yle Müzakere Çerçevesi Komisyon tarafından sunuldu.

29 Temmuz 2005

Türkiye, Ankara Anlaşmasının,  AB-15 gümrük birliğini Kıbrıs dahil olmak üzere on yeni üyeyi de kapsayacak şekilde genişleten protokolünü imzaladı. Ankara ayrıca Kıbrıs’ın tanınmamasına ilişkin bir deklarasyon da yayınladı.

21 Eylül 2005

AB, Türkiye’nin 29 Temmuz deklarasyonuna ilişkin karşı deklarasyonunu onayladı.

3 Ekim 2005

Türkiye ile katılım müzakereleri başladı.

16 Mart 2006

Avrupa Parlamentosu, Elmar Brok’un Komisyonun genişleme stratejisi belgesine ilişkin bir raporu esas alarak bir ilke kararı benimsedi.

12 Haziran 2006

AB, Türkiye ile katılım müzakerelerine fiili olarak başladı. Müzakere çerçevesi 35 fasıldan oluşmaktaydı. Konsey, bilim ve araştırma konulu faslın açılıp kapanmasına karar verdi.

4 Eylül 2006

Avrupa Parlamentosu, Türkiye’nin üyeliğe hazırlanmasında kaydettiği ilerlemeye ilişkin bir raporu oyladı.

8 Kasım 2006

Komisyon, Türkiye’nin katılım yolunda ilerlemesiyle ilgili kritik bir rapor yayınladı. 

Aralık 2006

Türkiye’nin, Ankara Anlaşmasının Ek Protokolünü Kıbrısa uygulamamasından dolayı Konsey, Türkiye taahhüdünü yerine getirene kadar ilgili sekiz fasıldan hiçbirisinin müzakereye açılmamasına ve hiçbir faslın geçici olarak kapatılmamasına karar verdi. Söz konusu sekiz fasıl şunlardır: malların serbest dolaşımı, iş kurma hakkı ve hizmet sunumu serbestisi, mali hizmetler, tarım ve kırsal kalkınma, balıkçılık, taşımacılık politikası, gümrük birliği ve dış ilişkiler.

Mart 2007

İşletme ve Sanayi Politikası konulu fasılda müzakereler başladı.

Haziran 2007

Mali kontrol ve İstatistik konulu iki fasılda daha müzakereler başlatıldı.

Kasım 2007

Avrupa Komisyonu İlerleme Raporu yayınlandı.

Mayıs 2008

Türkiye’nin 2007 ilerleme raporuna ilişkin Avrupa Parlamentosu ilke kararı açıklandı.

Haziran 2008

Şirketler Hukuku ile Fikri mülkiyet hukuku konulu iki fasıl daha müzakerelere açıldı.

Haziran 2009

Vergilendirme konulu fasılda müzakereler başlatıldı.

Aralık 2009

Çevre konulu fasılda müzakereler başlatıldı.

Ekim 2009

Avrupa Komisyonu İlerleme Raporu yayınlandı.

Haziran 2010

Gıda Güvenliği, Veterinerlik ve Bitki Sağlığı konulu fasılda müzakereler başlatıldı

Kasım 2010

Avrupa Komisyonu ilerleme Raporu yayınlandı.

Ekim 2011

Avrupa Komisyonu ilerleme Raporu yayınlandı.

4. Önemli Dokümanlar

Gümrük Birliğinin son döneminin uygulanmasına ilişkin 22 Aralık 1995 tarih ve 1/95 sayılı AB – Türkiye Ortaklık Konseyi kararı (96/142/EC)

1998’den bu yana Avrupa Komisyonunun İlerleme Raporları
(http://ec.europa.eu/enlargement/candidate-countries/turkey/key_documents_en.htm)

Katılım Ortaklığı Belgeleri (2001, 2003, 2006, 2008)
(http://ec.europa.eu/enlargement/candidate-countries/turkey/key_documents_en.htm)

Müktesebatın Kabulü için Ulusal Program (NPAA)
(http://www.abgs.gov.tr/?p=1&l=2)

Türkiye’nin İlerleme Raporlarına ilişkin Avrupa Parlamentosu ilke kararları

Türkiye ile Katılım Müzakereleri (Türkiye’nin katılıma doğru ilerleyişine ilişkin Avrupa Komisyonunun 2004 tarihli Tavsiye Kararı 2004, Türkiye ile katılım müzakerelerinin başlatılmasına ilişkin Avrupa Konseyinin 2004 Kararları, 2005 Müzakere Çerçevesi, Tarama Raporları)
(http://ec.europa.eu/enlargement/candidate-countries/turkey/key_documents_en.htm)

5. AB Sözlükçesi (23)

  • Sözlük (alfabetik sıra ile)

Topluluk Müktesebatı (Acquis Communautaire):
AB topluluk müktesebatı (acquis communautaire), Fransızcada “üzerinde anlaşmaya varılan” anlamına gelir ve aşağıdakileri içeren bir dizi AB kuralından ibarettir:

  • Avrupa Birliğinin temelini oluşturan Antlaşmaların içeriği, ilkeleri ve politik amaçları;
  • Antlaşmalar uyarınca kabul edilen mevzuat ve kararlar ile Adalet Divanının içtihatları;
  • Kurumlar arası anlaşmalar, kararlar, bildirimler, tavsiye kararları, kılavuz ilkeler gibi, yasal olarak bağlayıcı olan ya da olmayan diğer kanunlar;

Üyelik Kriterleri:

“Kopenhag kriterleri” olarak anılan, Aralık 1993’te Kopenhag’da toplanan Avrupa Konseyi tarafından belirlenen üyelik kriterleri, aday bir ülkenin aşağıdaki koşulları yerine getirmesini gerekli görmektedir:

  • Demokrasi, hukukun üstünlüğü, insan hakları ile azınlıklara saygı ve azınlıkların korunmasını temin eden istikrarlı kurumların bulunması;
  • İşleyen bir piyasa ekonomisinin yanı sıra, Birlik içerisindeki rekabet gücü ve piyasa güçlerinin baskısıyla baş edebilmesi;
  • Üyelik yükümlülüklerini yerine getirebilmesi, özellikle de siyasi, ekonomik ve parasal birliğin amaçlarına bağlı kalabilmesi.

1995’te Madrid’de gerçekleştirilen Avrupa Konseyi zirvesinde bir adım daha ileriye gidilerek, aday bir ülkenin AB kural ve prosedürlerini uygulamaya koyabilecek kapasitede olması gerektiği açıklanmıştır. Birliğe katılım ayrıca, aday ülkenin, birliğin idari yapılarını benimseyerek, birlikle bütünleşmek için gerekli koşulları yerine getirmiş olmasını gerektirmektedir. AB mevzuatının ulusal mevzuata aktarılması önemli bir husus teşkil ederken; söz konusu mevzuatın, uygun idari ve adli yapılar aracılığıyla etkin bir şekilde uygulanması ve yürürlüğe konması daha fazla önem arz etmektedir.

Gümrük Birliği: Gümrük birliği ortak bir dış tarifenin uygulandığı bir serbest ticaret bölgesidir. Katılımcı ülkeler ortak bir dış ticaret politikası oluştururlar, ancak bazı durumlarda farklı ithalat kotaları kullanırlar. Ortak rekabet politikası ise rekabet eksikliğinin ortaya çıkmasının engellenmesinde faydalı bir araçtır.

Gümrük birliğinin kurulmasının amaçları normalde ekonomik etkinliği arttırmak ve üye devletler arasında daha sıcak siyasi ve kültürel bağlar oluşturmaktır.

Ortaklık Anlaşması: Avrupa Birliği Ortaklık Anlaşması (kısaca Ortaklık Anlaşması ya da OA) Avrupa Birliği (AB) ile AB’ye üye olmayan bir ülke arasında işbirliği çerçevesi oluşturan bir antlaşmadır. Bu tür anlaşmalara sıkça konu olan hususlar arasında siyasi, ticari, sosyal, kültürel ve güvenlikle ilgili ilişkilerin geliştirilmesi yer alır.

6. İlgili resmi internet siteleri:

EUROPA internet sitesi www.europa.eu
DG ELARG http://ec.europa.eu/dgs/enlargement
Ankara AK Delegasyonu http://www.avrupa.info.tr
Avrupa Birliği Genel Sekreterliği www.abgs.gov.tr
Invest In Turkey www.invest.gov.tr


 
Partnership grant scheme
Partnership grant scheme
Academy
Survey
Seminars
Accreditation
EU 

expert data base
EU 

expert data base
  ETCF, AB tarafından finanse edilmektedir. ETCF1 e ulaşmak için tıklayınız  
  Powered by TOBB Bilgi Hizmetleri Dairesi - Yazılım Müdürlüğü 2011-2012